Trứng cút ấp không nở, nở kém: nguyên nhân và cách xử lý

Trứng cút ấp không nở thường do lỗi ở một trong bốn khâu: đàn bố mẹ (không nuôi trống, ăn kém), trứng để lâu, máy ấp sai nhiệt hoặc ẩm, mở cửa máy lúc đang nở. Phôi cút hay chết vào hai đợt: trước ngày 5, hoặc quanh ngày 16 do nằm sai tư thế; chết giữa kỳ thì hiếm.

Ấp đúng kỹ thuật, bà con cũng chỉ nên kỳ vọng khoảng 60–70% tính trên tổng số trứng đem ấp. Mẻ nở kém hơn thì dò lỗi theo từng khâu dưới đây. Cách ấp đúng từng ngày, bà con xem bài kỹ thuật ấp trứng chim cút bằng máy.

Tỷ lệ nở trứng cút bao nhiêu là đạt, bao nhiêu là kém?

Tỷ lệ nở trứng cút khoảng 60–70%, tính trên tổng số trứng đem ấp, là đạt: ấp 100 quả, nở được 60–70 con. Đề tài của Đại học Nông Lâm Huế (2021) ấp trứng cút bằng máy: nở khoảng 57–73% trên tổng trứng, và 78–87% nếu chỉ tính trên trứng có phôi.

Tức là có hai cách tính: lấy số con nở chia cho số trứng có phôi, hoặc chia cho tổng số trứng đem ấp. Cùng một mẻ, cách thứ hai ra số thấp hơn, như hai dải số của đề tài Huế ở trên. Nghe ai báo tỷ lệ nở, bà con hỏi lại tính theo cách nào.

Nhìn mẻ nở lúc con đã khô lông cũng đoán được mẻ tốt hay kém (sách khuyến nông 2010):

• Mẻ tốt: vỏ trứng sạch, không vết xanh hay nâu; con khô lông, rốn khép kín.
• Mẻ có vấn đề: vỏ nhem nhuốc, dính; con lông bết, yếu, hở rốn nhiều.

Soi thấy trứng cút trong, không có phôi: do đâu?

Quả soi thấy trong có thể là trứng không thụ tinh, cũng có thể là phôi chết rất sớm; đập ra xem mới biết. Không phôi là lỗi ở đàn bố mẹ. Phôi chết sớm thường là lỗi ở khâu bảo quản trứng hoặc khâu ấp, đôi khi do đàn bố mẹ bệnh, ăn kém (xem mục dưới).

Trống mái, tuổi: đàn không nuôi trống thì trứng không có phôi. Ghép 1 trống với 2–3 mái (theo tài liệu nuôi cút của bang New South Wales, Úc).

Cút bố mẹ khoảng 11–18 tuần tuổi cho nhiều trứng có phôi nhất; chim già thì giảm rõ. Tránh cho giao phối cận huyết.

Thức ăn: cám cho cút bố mẹ nên có khoảng 24% đạm, 2,5–3,0% canxi (xem trên bao cám). Cám thiếu vitamin nhóm B thì trứng nở kém, con dị tật (theo tài liệu viết cho gà). Cám mốc làm phôi chết sớm, bỏ ngay.

Cách nuôi đàn bố mẹ, bà con xem bài kỹ thuật nuôi chim cút đẻ trứng.

Trứng cút chết phôi sớm trước ngày 5: vì sao?

Các nguyên nhân hay gặp, theo tài liệu ấp trứng của Đại học Bang Mississippi (Mỹ):

• Trứng để lâu hoặc để chỗ nóng trước khi ấp.
• Nhiệt ấp sai, thường là quá cao.
• Đảo trứng không đúng.
• Thông khí kém.
• Trứng nứt, bẩn.
• Đàn bố mẹ mắc bệnh như bạch lỵ (do vi khuẩn Salmonella), hoặc ăn kém.
• Rung lắc mạnh trong tuần đầu: mạch máu phôi còn rất mảnh, dễ vỡ.

Riêng chuyện để trứng lâu: một nghiên cứu ở Brazil để trứng cút ở 28°C, giống nhiệt độ phòng nhà mình. Để quá 6 ngày thì số trứng không phôi và chết sớm tăng vọt; để 10 ngày thì không nở quả nào.

Trời càng nóng trứng càng mau hỏng, nên mùa hè không để trứng quá 3 ngày. Mùa đông mát hơn, để được lâu hơn nhưng không quá 5 ngày rồi mới ấp; có phòng bảo quản mát 12–18°C thì để được tới 7 ngày. Để trứng chỗ thoáng mát, đừng cất tủ lạnh gia đình vì thường quá lạnh.

Trứng cút ấp đã mổ vỏ mà không nở: vì sao?

Trứng cút mổ vỏ rồi chết thường do thiếu ẩm lúc nở, thông khí kém, nằm sai tư thế. Mở cửa máy lúc đang nở làm màng trong vỏ khô, bó chặt con non.

Con quay nhầm về đầu nhọn thì bị ngạt (chủ cơ sở Bảo Tín), nên xếp trứng đầu to lên trên.

Cách phòng: độ ẩm lúc ấp 55–60%; ngày 14 ngừng đảo cho khay nằm ngang, rồi nâng ẩm lên 65–70%. Lỗ quạt máy Bảo Tín luôn mở cho khí trời vào, đừng bịt để tăng ẩm.

Cách kiểm ẩm cho mẻ sau: cân chung một nhóm trứng lúc vào máy; ngày 14 cân lại nhóm đó trước khi nâng ẩm. Hao khoảng 11–12% là vừa (cứ 100 g hao 11–12 g); nghiên cứu ghi 9–13%.

Hao quá ít là ẩm lúc ấp quá cao, con dễ chết đuối trong vỏ; mẻ sau hạ ẩm. Một thí nghiệm trên cút: ấp ở ẩm gần 77% hao chưa tới 5%, nở kém nhất.

Cút con rất nhỏ, đừng bóc vỏ giúp: con không tự ra được thường chết, sống thì còi. Cách giúp ra vỏ ở bài gà khẻ mỏ nhưng không nở chỉ dành cho gà.

Trứng cút nở sớm, nở muộn: do đâu?

• Nở muộn: nhiệt thấp, máy chỗ nóng chỗ lạnh, trứng để lâu, mùa đông, quả to trong lứa, bị cúp điện.
• Nở sớm: nhiệt cao. Con nở sớm có thể rỉ máu rốn.

Cách phòng: dùng trứng tươi, cài máy đúng 37,5°C. Nghi máy chạy sai nhiệt thì đặt thêm nhiệt kế rời trong buồng ấp, ngang tầm trứng, để đối chiếu; hai bên lệch nhau thì gọi Bảo Tín trước, đừng tự chỉnh máy.

Quá ngày nở dự kiến (khoảng ngày 17) chừng 1 ngày mà còn quả chưa nở, bà con soi lại luôn trong lần mở cửa máy lấy con ra: soi nhanh rồi đóng máy. Mẻ bị cúp điện hoặc trứng để lâu thì đừng vội bỏ, vì có thể nở muộn hơn.

Cút con nhớt dính, khô dính vỏ, hở rốn: lỗi ở khâu nào?

Con mới ra khỏi vỏ ướt nhẹp là bình thường, vài giờ sau sẽ khô. Còn các dấu hiệu dưới đây là do khâu ấp (Đại học Bang Mississippi):

• Nhớt, dính lông: độ ẩm lúc ấp quá cao, nhiệt thấp, thông khí kém.
• Khô dính chặt vào vỏ: ẩm lúc nở thấp, mở cửa máy, hoặc thông gió quá mức.
• Bụng nhão, mùi hôi, hở rốn: nhiệt thấp, thông khí kém, nhiễm trùng rốn.

Để phòng nhiễm trùng rốn, giữa các mẻ vệ sinh, sát trùng máy và giữ khay nở khô, theo bài sát khuẩn máy ấp giữa các mẻ. Nhớ rút điện trước khi vệ sinh.

Cút con bị choãi chân, lúc nào lấy con ra và úm ra sao, bà con xem bài cách úm cút con mới nở.

Cúp điện giữa mẻ ấp trứng cút có sao không?

Cúp điện ngắn thì phôi ngưng phát triển chứ chưa chết ngay, nên mẻ nở muộn hơn. Một mẻ bị cúp 1–2 lần thì được; nếu hai ngày liền nhau đều bị cúp thì phôi yếu, dễ chết.

Không máy ấp nào giữ ấm được khi mất điện. Theo kinh nghiệm của chủ cơ sở Bảo Tín với trứng nói chung: trời nóng trứng chịu được 5–8 giờ, trời lạnh 1–3 giờ, “như con mái vẫn nhảy khỏi ổ đi ăn rồi quay lại ấp thôi”.

Đó là mốc chung; trứng cút nhỏ, nguội nhanh nên có thể chịu ngắn hơn.

Máy Bảo Tín nhớ nguyên cài đặt, có điện lại tự chạy tiếp. Máy không có sẵn bộ lưu điện; vùng hay mất điện thì bà con tự mua bên ngoài bộ lưu điện, hoặc ắc quy kèm bộ kích điện ra 220V, rồi cắm máy vào.

Tài liệu tham khảo: Próchniak và cộng sự (2025); Ipek và cộng sự (2004); tài liệu khắc phục sự cố ấp trứng của Đại học Bang Mississippi và hướng dẫn ấp trứng của Đại học Texas A&M (Mỹ); Romão và cộng sự (2010), Romao và cộng sự (2009); đề tài Đại học Nông Lâm Huế, KHKT Chăn nuôi số 263 (2021); “Raising Japanese quail” (New South Wales, Úc); Cẩm nang Thú y Merck; sách “Nuôi và phòng trị bệnh cho chim cút” (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, 2010); kinh nghiệm của chủ cơ sở Máy ấp trứng Bảo Tín (9/2026).

Cần hỏi thêm về mẻ cút nở kém hay cách dùng máy, bà con gọi hoặc nhắn Zalo cho Máy ấp trứng Bảo Tín qua số 0902 96 96 25.