Nói ngắn gọn cho bà con dễ nhớ: ấp đơn kỳ là cả mẻ trứng cùng ngày vào ấp, nên ta được phép chỉnh nhiệt độ giảm dần theo ngày tuổi của phôi. Còn ấp đa kỳ là trong một máy có nhiều lứa trứng già non khác nhau, buộc phải cài một mức nhiệt trung bình cố định khoảng 37,5°C cho tất cả. Hiểu đúng sự khác nhau giữa ấp đơn kỳ đa kỳ sẽ giúp anh chị chỉnh máy đúng cách, trứng nở đều và tỷ lệ cao hơn hẳn.
Ấp đơn kỳ và ấp đa kỳ là gì?
Ấp đơn kỳ (single-stage): toàn bộ trứng trong máy ấp cùng một tuổi phôi, vào ấp cùng ngày. Máy chạy một mẻ từ đầu đến cuối, sau mỗi chu kỳ khoảng 18-19 ngày thì làm trống hoàn toàn, vệ sinh và sát trùng sạch sẽ rồi mới nạp mẻ mới.
Ấp đa kỳ (multi-stage): một máy chứa cùng lúc nhiều tuổi phôi khác nhau (thường 3 hoặc 6 nhóm tuổi). Bà con nạp trứng mới và lấy trứng già ra định kỳ, mỗi lần chỉ chuyển nhóm phôi già nhất (khoảng 1/6 dung tích máy) sang máy nở. Nhờ vậy dòng nạp trứng diễn ra liên tục theo lứa đẻ.
Vì sao đa kỳ phải đặt một nhiệt độ “trung bình”?
Đây là điểm mấu chốt nhiều người hiểu sai. Máy đa kỳ chứa trứng ở mọi giai đoạn cùng một lúc: có khay vừa nạp, có khay sắp chuyển nở. Vì thế ta không thể chiều lòng cả hai, mà phải chọn một nhiệt độ trung bình, thường là 37,5°C (99,5°F), biên độ chấp nhận từ 37,2 đến 37,7°C tùy điều kiện địa phương. Độ ẩm giữ quanh 50-60%.
Mức trung bình này gần tối ưu cho nhóm trứng ở giữa, nhưng hơi lạnh với trứng mới nạp và hơi nóng với trứng sắp nở. Bù lại, trứng già tỏa nhiệt sưởi ấm cho trứng non, giúp cân bằng nhiệt trong máy và tiết kiệm điện sưởi. Đó cũng là lý do đa kỳ từng rất phổ biến với cơ sở quy mô vừa và nhỏ.
Cách chỉnh nhiệt độ khi ấp đơn kỳ
Vì cả mẻ cùng tuổi phôi, đơn kỳ cho phép cài một biểu đồ nhiệt giảm dần: đầu kỳ để cao kích thích phôi non phát triển, cuối kỳ hạ xuống để bù cho lượng nhiệt do phôi tự sinh ra ngày càng nhiều. Một biểu đồ tham khảo phổ biến tại Việt Nam:
- Ngày 1-7: 37,8°C, độ ẩm 60-65%
- Ngày 8-15: 37,6°C, độ ẩm 55-60%
- Ngày 16-17: 37,5°C, độ ẩm 60-65%
- Ngày 18-20 (giai đoạn nở): 37,0-37,2°C, độ ẩm 70-85%, ngừng đảo trứng
- Ngày 21: 36,5-37,2°C, độ ẩm khoảng 60%
Mục tiêu là giữ nhiệt độ trung bình của vỏ trứng quanh 37,8°C (100°F) giai đoạn đầu, sau đó nới ra cho phôi “thở”. Anh chị nên kết hợp soi trứng kiểm tra phôi ở ngày 7 và ngày 18 để biết máy đang chạy đúng hay sai mà chỉnh kịp.
Bảng so sánh nhanh đơn kỳ và đa kỳ
- Nhiệt độ: đơn kỳ chỉnh giảm dần (37,8°C đầu kỳ xuống 37,0-37,2°C cuối kỳ); đa kỳ cố định một mức trung bình 37,5°C.
- Tỷ lệ nở: đơn kỳ thường cao hơn khoảng 2,5% trên trứng có phôi, chết phôi giảm hơn 1%, gà con đồng đều, cửa sổ nở hẹp.
- An toàn sinh học: đơn kỳ vệ sinh sát trùng toàn máy sau mỗi mẻ nên sạch hơn nhiều; đa kỳ hiếm khi làm trống hoàn toàn nên dễ tích mầm bệnh.
- Chi phí và dòng sản xuất: đa kỳ đầu tư, vận hành rẻ hơn và nạp trứng liên tục; đơn kỳ tốn kém hơn, phải nạp xả theo mẻ lớn.
Nên chọn chế độ nào cho đàn nhà mình?
Không có chế độ nào “đúng tuyệt đối”, quan trọng là hợp với quy mô và mục tiêu của bà con:
- Chọn đa kỳ nếu anh chị nuôi quy mô vừa, nhỏ, gom trứng rải rác theo lứa đẻ và ưu tiên chi phí thấp, nạp trứng đều đặn.
- Chọn đơn kỳ nếu cần tỷ lệ nở cao, gà con đồng đều và an toàn sinh học chặt chẽ. Đây cũng là tiêu chuẩn của hầu hết dự án ấp giống hiện đại và ngày càng phổ biến tại Việt Nam.
Dù chọn chế độ nào, hãy nhớ đảo trứng 4-6 lần mỗi ngày và ngừng đảo trong 3 ngày cuối, đồng thời tăng thông gió khi phôi lớn. Bà con muốn nắm thêm mẹo vận hành có thể đọc bài kinh nghiệm kỹ thuật ấp trứng gà hiệu quả cao.
Lưu ý về độ ẩm và thời tiết
Nhiệt độ chỉ là một nửa câu chuyện, độ ẩm cũng quyết định trứng có nở được hay không. Giai đoạn ấp giữ 55-60% (một số nguồn Việt Nam dùng 60-65%), giai đoạn nở 3 ngày cuối nâng lên 65-75% trở lên để vỏ trứng mềm, gà dễ mổ vỏ. Anh chị nên xem kỹ bài độ ẩm khi ấp trứng gà để canh cho chuẩn.
Vào mùa hè, nhiệt độ phòng cao dễ làm máy quá nhiệt và trứng bị ung, bà con tham khảo thêm cách ấp trứng gà trong thời tiết nắng nóng. Nắm chắc nguyên lý ấp đơn kỳ đa kỳ cộng với canh độ ẩm và thời tiết, đàn gà con nhà mình sẽ nở đều, khỏe và đạt tỷ lệ cao.
