Ấp trứng gà trong thời tiết nắng nóng như thế nào để không bị ung?

Cập nhật mới nhất tháng 5/2026 — Bài viết được biên tập và bổ sung kỹ thuật mới nhất theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia (Công văn 196/TTKN-PKTNN ngày 26/5/2025), Sở NN&PTNT Thanh Hóa, Mississippi State University Extension, University of Kentucky Cooperative Extension và FAO Small-scale Poultry Production.

Mùa hè những năm gần đây tại Việt Nam liên tục lập kỷ lục mới về nhiệt độ. Năm nào cũng có những đợt nắng nóng diện rộng 38–40°C ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, kéo theo nhiều ca lưới điện quá tải, mất điện luân phiên. Đây chính là “sát thủ thầm lặng” khiến hàng loạt mẻ ấp trứng gà của bà con bị ung, chết phôi hoặc gà nở sớm yếu ớt, tỷ lệ sống thấp.

Thời gian qua, Máy ấp trứng Bảo Tín nhận được rất nhiều câu hỏi của bà con về tình trạng trứng ung gần hết, gà nở sớm 1–2 ngày, lông ướt dính bết, chân yếu mỗi khi gặp đợt nóng kéo dài. Nguyên nhân thì hầu hết bà con đã hiểu là do nhiệt, nhưng cách xử lý đúng kỹ thuật thì không phải ai cũng nắm được. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp toàn bộ giải pháp — từ giữ nhiệt, ẩm cho máy ấp, bố trí phòng đặt máy, dự phòng mất điện cho đến lưu ý khi ấp tự nhiên — để bà con áp dụng ngay trong mùa nắng nóng.

1. Vì sao nắng nóng làm trứng gà bị ung?

Phôi trứng gà phát triển trong khoảng nhiệt rất hẹp. Theo Mississippi State University Extension và University of Kentucky Cooperative Extension, ngưỡng tối ưu cho máy ấp đối lưu cưỡng bức (forced-air) là 37,5°C (99,5°F) và máy ấp tĩnh (still-air) là 38,9°C (102°F) đo ở đỉnh trứng. Sai lệch chỉ ±0,5°C kéo dài đã đủ làm giảm tỷ lệ nở rõ rệt; sai lệch trên 1°C thường gây hậu quả nặng.

Khi nhiệt độ phòng ấp vượt ngưỡng tối ưu — điều rất dễ xảy ra ở Việt Nam khi ngoài trời 38–42°C — sẽ xuất hiện ba kịch bản xấu:

• Phôi chết sớm (chết phôi giai đoạn 1–7 ngày): nhiệt > 39°C trong vài giờ làm protein phôi biến tính, soi trứng thấy trong, đập ra có vòng máu — đây chính là “trứng ung” bà con thường gặp.
• Phôi chết muộn (giai đoạn 14–18 ngày): nhiệt cao kéo dài làm thiếu oxy do trao đổi khí qua vỏ kém, phôi đã thành hình nhưng không đủ sức mổ vỏ.
• Nở sớm, gà con yếu: nhiệt độ nội tạng phôi tăng đẩy nhanh quá trình phát triển, gà nở trước 21 ngày, rốn chưa khô, bụng to, chân khoèo, tỷ lệ sống 1 tuần đầu rất thấp.

2. Thông số chuẩn cần giữ trong máy ấp khi trời nóng

2.1. Nhiệt độ chuẩn theo từng giai đoạn

Theo tổng hợp tài liệu của Mississippi State Extension, FAO và Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, bà con nên cài đặt máy ấp theo chu kỳ 21 ngày như sau (áp dụng cho máy đối lưu cưỡng bức, đo ở đỉnh trứng):

• Ngày 1–18: 37,5°C — giữ ổn định suốt giai đoạn ấp.
• Ngày 19–21 (giai đoạn nở): 37,2°C — gà con sắp mổ vỏ, chuyển sang chế độ nở.

Biên độ dao động cho phép theo Mississippi State Extension là ±0,28°C (±0,5°F), tổng dao động cả mẻ ấp không quá 1°C.

2.2. Độ ẩm chuẩn

• Ngày 1–18 (giai đoạn ấp): độ ẩm tương đối 55–60%. Mục đích: trứng giảm trọng lượng nước đúng 11–13% trong 18 ngày để túi khí phát triển đủ chỗ cho gà con thở trước khi mổ vỏ.
• Ngày 19–21 (giai đoạn nở): nâng độ ẩm lên 65–70%. Hơi ẩm cao làm mềm màng trong vỏ, giúp gà mổ vỏ thoát ra dễ dàng, không bị khô dính vào vỏ.

2.3. Thông gió và trao đổi khí

Phôi gà cần oxy và thải CO₂ qua vỏ. Mississippi State Extension khuyến cáo lỗ thông gió phải không bị che chắn cả phía trên và phía dưới khoang trứng, mở dần độ rộng từ ngày 1 đến ngày 18 theo nhu cầu oxy tăng dần của phôi. Trong những ngày nắng nóng, nhu cầu thông gió càng cao vì:

• Phôi sinh nhiệt sinh lý mạnh hơn khi nhiệt môi trường cao, phải thải nhiệt ra ngoài.
• CO₂ trong phòng ấp dễ tích tụ hơn nếu cửa thông gió đóng kín tránh nhiệt — đây là sai lầm chết người mà nhiều bà con mắc phải.

3. Kỹ thuật vận hành máy ấp khi ngoài trời 38–42°C

3.1. Kiểm tra nhiệt thật trong buồng ấp

Khi nhiệt độ phòng đặt máy ấp vượt 32°C, nhiều máy ấp gia đình chỉ có quạt đối lưu nên không kịp xả nhiệt. Hậu quả là nhiệt thực bên trong khoang trứng có thể cao hơn mức cài trên máy 0,5–1°C.

Giải pháp: đặt thêm một nhiệt kế rời trong buồng ấp, ngang tầm trứng, để đối chiếu với số trên màn hình máy. Máy Bảo Tín tự bật quạt xả khi nhiệt trong buồng vượt 38,0°C. Bà con đừng tự cài thấp hơn mức trong bảng ở mục 2.1; nhiệt kế rời lệch với màn hình thì gọi Kỹ thuật ấp nở 0907 96 96 25 (thứ 2 đến thứ 7, 8:00–17:30, nghỉ trưa 12:00–13:30).

3.2. Bố trí phòng đặt máy ấp tránh sốc nhiệt

• Đặt máy ở phòng hướng Bắc hoặc Đông Bắc, tránh hoàn toàn nắng chiếu trực tiếp.
• Cách tường ngoài tối thiểu 50 cm; tường tiếp xúc nắng có thể đạt 45–50°C, dẫn nhiệt vào phòng.
• Trần nhà tốt nhất là 2 lớp, lớp trên cách lớp dưới 20–30 cm tạo đệm khí cách nhiệt — khuyến cáo từ Trung tâm Khuyến nông Quốc gia trong công văn 196/TTKN-PKTNN.
• Ban ngày tưới nước lên mái 2 lần (10h và 14h) để hạ nhiệt mái.
• Trang bị quạt thông gió hoặc điều hòa giữ phòng ổn định 26–30°C — đây là khoảng nhiệt phòng lý tưởng để máy ấp “ngắt nghỉ” đúng chu kỳ thay vì chạy tải nóng liên tục.

3.3. Giữ ẩm khi trời nóng

Máy Bảo Tín tạo ẩm bằng khay nước bốc hơi có sẵn trong máy (bản PLUS có thêm bình cấp nước 5 lít để ngoài máy). Trời nóng khô, nước bốc nhanh hơn, bà con nhớ châm nước đều. Muốn chỉnh ẩm thì gọi Bảo Tín hỏi cách, đừng tự chế thêm khay nước hay khăn ẩm. Bản PLUS có bóng sưởi điện hâm nước, máy đang chạy thì tuyệt đối không thò tay vào khay nước.

Tuyệt đối không xịt nước lạnh trực tiếp lên trứng gà — sốc nhiệt sẽ giết phôi.

4. Có cần mở máy làm mát trứng gà không?

Với trứng gà ấp máy thì không cần mở máy làm mát hằng ngày. Mở nắp lâu chỉ làm tụt nhiệt, tụt ẩm trong buồng ấp, máy lại phải chạy bù. Lúc soi trứng thì làm nhanh rồi đóng cửa máy lại. Làm mát và phun nước cho trứng chỉ dành cho thuỷ cầm (vịt, ngan, ngỗng), từ khoảng ngày 10.

5. Đảo trứng đúng cách trong mùa nóng

Đảo trứng giúp phôi không dính vào màng vỏ và đảm bảo phân bố nhiệt đều. Khuyến cáo chuẩn:

• Đảo tối thiểu 3 lần/ngày, lý tưởng 5–7 lần/ngày hoặc dùng máy có đảo tự động (45 phút–2 giờ/lần).
• Góc đảo 45° mỗi chiều, đổi chiều mỗi lần đảo.
• Mùa nóng: tăng tần suất đảo lên 8–10 lần/ngày nếu máy thủ công, vì dao động nhiệt giữa các vị trí trong khoang lớn hơn — đảo nhiều giúp các trứng có cơ hội tiếp xúc “điểm nóng” và “điểm mát” đồng đều.
• Ngừng đảo từ ngày 19 — gà con cần ổn định vị trí để mổ vỏ.

6. Dự phòng mất điện — bài toán sống còn mùa hè

Nắng nóng cực điểm thường đi kèm quá tải lưới điện, nhiều nơi bị cúp điện vào trưa–chiều. Mất điện lâu quá sức chịu của trứng mà không có nguồn điện dự phòng thì mẻ ấp dễ hỏng.

6.1. Khả năng chịu mất điện của trứng

Theo kinh nghiệm của Máy ấp trứng Bảo Tín, trứng đang ấp chịu được khoảng 5–8 giờ không điện khi trời nóng, 1–3 giờ khi trời lạnh. Trong lúc đó phôi ngưng phát triển nên ngày nở muộn hơn. Một mẻ cúp 1–2 lần thì được, đừng để cúp hai ngày liền.

6.2. Nguồn điện dự phòng

Máy Bảo Tín không có sẵn bộ lưu điện. Vùng hay cúp điện thì bà con tự mua bên ngoài bộ lưu điện, hoặc ắc quy kèm bộ kích điện ra 220V, rồi cắm máy vào. Chọn cỡ nào thì gọi Bảo Tín hỏi trước khi mua: Tư vấn bán hàng 0902 96 96 25 (7:00–21:00 cả tuần).

6.3. Xử lý khi mất điện đột ngột không có dự phòng

1. Đóng kín cửa máy, đừng mở ra xem — máy không tự giữ ấm được, mở cửa chỉ làm hơi ấm bay nhanh hơn.
2. Trùm chăn bông hoặc khăn dày ngoài máy để cách nhiệt thêm.
3. Trời lạnh cần thêm hơi ấm thì đặt một chai nước ấm bên cạnh máy; đừng dùng nến, đèn dầu hay bếp than.
4. Có điện lại, máy Bảo Tín tự chạy tiếp đúng mức đã cài, bà con không phải cài lại.

7. Cảnh báo nhiệt, ẩm trên máy Bảo Tín

Máy Bảo Tín tự cảnh báo khi nhiệt trong buồng ra ngoài khoảng 36,5–38,0°C hoặc độ ẩm ra ngoài khoảng 45–90%rH. Trời nóng, bà con để ý thêm mấy điểm sau:

• Máy có một quạt vừa cấp khí tươi (cứ 60 phút chạy 1 phút) vừa tự xả khi nhiệt trong buồng vượt 38,0°C hoặc độ ẩm vượt 90%. Vì vậy đừng kê máy sát tường, phải chừa chỗ cho quạt lấy khí.
• Máy mới cắm điện cần khoảng 20–60 phút để nhiệt, ẩm ổn định; chưa ổn định thì đừng vội chỉnh.
• Máy cảnh báo mà chưa rõ vì sao thì gọi Kỹ thuật ấp nở 0907 96 96 25.

8. Ấp tự nhiên bằng gà mái mùa nắng nóng

Với hộ chăn nuôi nhỏ chưa có máy ấp, ấp tự nhiên vẫn là lựa chọn kinh tế. Tuy nhiên mùa nóng đòi hỏi chăm sóc đặc biệt cho gà mái ấp:

8.1. Vị trí và vật liệu lót ổ

• Đặt ổ ấp trong khu vực mát, thoáng gió tự nhiên, tránh nắng chiếu trực tiếp; tốt nhất là gốc cây râm mát hoặc góc chuồng có mái che 2 lớp.
• Vật liệu lót: rơm khô, trấu, phoi bào — đều là vật liệu có khả năng cách nhiệt tự nhiên và thấm hút mồ hôi gà mái.
• Theo FAO Small-scale Poultry Production, ở vùng khô hanh có thể đặt một lớp đất ẩm dưới rơm để hỗ trợ độ ẩm 60–80% cho ổ.

8.2. Chăm sóc gà mái

• Cấp nước sạch và mát liên tục bên cạnh ổ; bổ sung chất điện giải (B-complex, vitamin C, đường glucose) 2–3 lần/tuần để chống stress nhiệt.
• Cho ăn vào sáng sớm và chiều mát, tránh giờ nóng đỉnh điểm.
• Đảm bảo nhiệt chuồng không vượt quá 32°C — quá ngưỡng này gà mái dễ bỏ ổ.

9. Những sai lầm thường gặp khiến trứng ung trong mùa nóng

1. Đóng kín cửa thông gió để giữ ẩm: tưởng tốt nhưng làm CO₂ tích tụ, phôi chết ngạt giai đoạn cuối.
2. Đặt máy ấp gần cửa sổ có nắng chiếu: chỉ vài giờ nắng buổi trưa làm vỏ máy nóng lên 5–7°C, vô hiệu hóa cảm biến.
3. Tăng độ ẩm bằng cách xịt nước lạnh trực tiếp lên trứng: sốc nhiệt làm vỏ co lại, nứt, phôi chết.
4. Tin tưởng tuyệt đối vào màn hình hiển thị máy: cảm biến rẻ tiền sai lệch 0,5–1°C; phải có nhiệt kế kiểm chứng độc lập.
5. Không đảo trứng đủ tần suất khi máy thủ công: mùa nóng dao động nhiệt theo vị trí lớn, đảo ít làm trứng phía trên/dưới khác biệt rõ rệt.
6. Bỏ qua phương án dự phòng điện: chủ quan với “mất điện chỉ vài tiếng” — khi xảy ra thật thì không kịp xoay sở.
7. Mở nắp máy quá lâu để soi trứng giữa trưa: nhiệt và ẩm thoát ra, máy phải “gồng” chạy lại tải nóng lâu hơn, tăng dao động.

10. Câu hỏi thường gặp về ấp trứng gà mùa nắng nóng

Nhiệt độ ấp trứng gà chuẩn là bao nhiêu?

Với máy đối lưu cưỡng bức (forced-air): 37,5°C trong giai đoạn 1–18 ngày, hạ xuống 37,2°C giai đoạn 19–21 ngày. Máy ấp tĩnh đặt 38,9°C để bù chênh lệch nhiệt theo lớp. Sai số cho phép ±0,3°C theo Mississippi State Extension và University of Kentucky Cooperative Extension.

Khi ngoài trời 40°C có cần hạ nhiệt máy ấp không?

Không cần tự hạ nhiệt cài trên máy, và đừng cài thấp hơn mức chuẩn. Bà con để máy ở phòng mát, tránh nắng; máy Bảo Tín tự bật quạt xả khi nhiệt trong buồng vượt 38,0°C. Đặt thêm nhiệt kế rời ngang tầm trứng để đối chiếu; lệch với màn hình thì gọi Kỹ thuật ấp nở 0907 96 96 25.

Độ ẩm bao nhiêu là phù hợp khi trời nóng khô?

Giai đoạn 1–18 ngày giữ 55–60%, giai đoạn nở (19–21 ngày) tăng lên 65–70%. Trời nóng khô nước trong khay bốc nhanh, bà con nhớ châm nước đều; muốn chỉnh ẩm thì gọi Bảo Tín hỏi cách, đừng tự chế thêm khay nước hay khăn ẩm. Tuyệt đối không xịt nước lạnh trực tiếp lên trứng.

Gà nở sớm 1–2 ngày, lông ướt dính bết là do đâu?

Nguyên nhân chính là nhiệt độ ấp đã vượt 37,8°C kéo dài trong nhiều giờ — phôi phát triển nhanh hơn bình thường. Con nhớt, lông ướt dính bết thường do độ ẩm lúc ấp quá cao hoặc thông khí kém; con khô dính chặt vào vỏ mới là do độ ẩm lúc nở thấp. Đặt nhiệt kế rời ngang tầm trứng để đối chiếu với màn hình, lệch thì gọi Bảo Tín, đừng tự chỉnh máy.

Mất điện 4 giờ giữa trưa hè, trứng còn cứu được không?

Thường vẫn cứu được. Theo kinh nghiệm của Máy ấp trứng Bảo Tín, trời nóng trứng chịu được khoảng 5–8 giờ không điện; trong lúc đó phôi ngưng phát triển nên ngày nở muộn hơn một chút. Đóng kín cửa máy, đừng mở ra xem. Có điện lại máy tự chạy tiếp đúng mức đã cài. Một mẻ cúp 1–2 lần thì được, nhưng đừng để cúp hai ngày liền.

Có cần mở máy làm mát trứng gà không?

Trứng gà ấp máy thì không cần. Làm mát và phun nước cho trứng chỉ dành cho thuỷ cầm (vịt, ngan, ngỗng), từ khoảng ngày 10.

Ấp tự nhiên bằng gà mái mùa nóng có hiệu quả không?

Có hiệu quả với hộ quy mô nhỏ nếu chăm sóc tốt: đặt ổ nơi mát, lót rơm/trấu, có thể thêm lớp đất ẩm dưới rơm để giữ ẩm. Cấp đủ nước mát, bổ sung điện giải B-complex và vitamin C cho gà mái 2–3 lần/tuần. Đảm bảo nhiệt chuồng không vượt 32°C — quá ngưỡng này gà mái dễ stress và bỏ ổ.

Trên đây là các kỹ thuật ấp trứng gà mùa nắng nóng mà bà con có thể áp dụng ngay. Giữ máy đúng mức cài, đặt máy ở phòng mát thoáng, châm nước đều cho khay và chuẩn bị sẵn nguồn điện dự phòng sẽ giúp mẻ ấp hạn chế trứng ung ngay cả khi ngoài trời 40°C. Để được tư vấn chọn máy ấp phù hợp cho điều kiện thời tiết khắc nghiệt và quy mô đàn của gia đình, mời bà con liên hệ với Máy ấp trứng Bảo Tín — đơn vị đồng hành cùng bà con nông dân Việt Nam suốt nhiều năm qua trong lĩnh vực ấp nở gia cầm.

Video thực tế