Bệnh nguy hiểm thường gặp ở gà con dưới 3 tuần tuổi chủ yếu gồm bốn cái tên: bạch lỵ (Pullorum), cầu trùng, Newcastle (gà rù) và CRD (bệnh hô hấp mạn tính). Đây là giai đoạn gà non yếu nhất, sức đề kháng kém nên bệnh lây nhanh và tỷ lệ chết rất cao. Bà con nhận biết sớm triệu chứng và phòng đúng cách thì giữ được đàn gà khỏe mạnh, hạn chế thiệt hại.
Vì sao gà con dưới 3 tuần tuổi dễ mắc bệnh?
Trong 3 tuần đầu sau khi nở, hệ miễn dịch của gà con chưa hoàn thiện, kháng thể mẹ truyền giảm dần trong khi cơ thể chưa tự sản sinh đủ đề kháng. Chỉ cần chuồng úm ẩm thấp, mật độ nuôi quá đông hoặc con giống mang mầm bệnh từ trứng là cả đàn có thể đổ bệnh trong vài ngày.
- Con giống kém: gà nở từ trứng nhiễm khuẩn dễ mắc bạch lỵ ngay tuần đầu.
- Môi trường úm xấu: chất độn ấm và ẩm là điều kiện lý tưởng cho cầu trùng phát triển.
- An toàn sinh học lỏng lẻo: giày dép, dụng cụ, lồng, chim hoang đều có thể mang virus Newcastle vào chuồng.
Một đàn gà con khỏe bắt đầu từ quả trứng tốt. Bà con nên soi trứng và kiểm tra phôi để loại trứng hỏng, trứng nghi nhiễm khuẩn trước khi cho ấp.
Bạch lỵ (Pullorum) – sát thủ tuần đầu
Bạch lỵ do vi khuẩn Salmonella Pullorum gây ra, lây dọc từ mẹ qua trứng. Đây là bệnh nguy hiểm nhất giai đoạn này vì tỷ lệ chết có thể lên tới gần 100% ở gà con trong 2-3 tuần đầu sau khi nở.
- Triệu chứng: gà con tụ lại gần nguồn nhiệt, bỏ ăn, yếu, ủ rũ; phân trắng dính bết quanh hậu môn; đôi khi mù mắt hoặc sưng khớp.
- Phòng & kiểm soát: không khuyến cáo điều trị mà phải loại trừ mầm bệnh khỏi đàn giống. Bà con nên mua gà từ đàn giống sạch bệnh, chẩn đoán xác định bằng phân lập vi khuẩn.
Cầu trùng – bệnh đường ruột phổ biến nhất
Cầu trùng do ký sinh trùng đơn bào Eimeria tấn công niêm mạc ruột. Trong đó E. tenella và E. necatrix gây xuất huyết ruột nặng nhất, còn E. acervulina là nguyên nhân nhiễm phổ biến nhất.
- Triệu chứng: tiêu chảy nặng (đôi khi có máu), giảm ăn uống, sụt cân, mất nước, chậm lớn; nếu không điều trị tỷ lệ chết cao.
- Điều trị: dùng Amprolium pha vào nước uống 3-5 ngày (thường 7 ngày) khi bùng phát, gà bệnh thường cải thiện trong 24 giờ; thuốc an toàn cho thịt và trứng.
- Phòng bệnh: trộn amprolium trong cám khởi động; giữ chất độn khô ráo, dọn thường xuyên, tránh nuôi quá đông; nuôi trên sàn lưới để tách gà khỏi phân.
Newcastle (gà rù) – virus lây lan cực nhanh
Newcastle do virus paramyxovirus (NDV) gây ra, là một trong những bệnh nguy hiểm nhất ở gia cầm. Virus lây qua đường hô hấp, tiếp xúc với dịch tiết, phân gà bệnh và môi trường nhiễm bẩn như giày dép, lốp xe, dụng cụ.
- Triệu chứng: khởi phát đột ngột; chảy nước mũi loãng, khó thở há mỏ; vẹo cổ, run rẩy, liệt; tiêu chảy phân xanh; bỏ ăn, ủ rũ.
- Phòng bệnh: không có thuốc đặc trị, chỉ phòng bằng vaccine kết hợp vệ sinh và an toàn sinh học. Vaccine sống như Hitchner B1, LaSota nhỏ vào nước uống hoặc phun cho gà con, thường lúc gà 2-3 tuần tuổi và nhắc lại theo lịch.
CRD và Gumboro – hai bệnh cần lưu ý thêm
Ngoài ba bệnh trên, bà con nuôi gà con cũng nên đề phòng CRD và Gumboro.
- CRD (hô hấp mạn tính): do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum, gà non dưới 4 tháng tuổi nhiễm nặng hơn. Triệu chứng gồm thở khò khè, chảy nước mũi, hắt hơi, há mỏ thở, viêm kết mạc. Điều trị bằng kháng sinh nhóm macrolide như Tylosin; phòng bằng an toàn sinh học và mua gà từ đàn sạch bệnh.
- Gumboro (IBD): do virus IBDV, gà mẫn cảm nhất ở 3-6 tuần tuổi; gà dưới 3 tuần vẫn nhiễm nhưng thường chưa biểu hiện rõ. Triệu chứng: ủ rũ, tiêu chảy phân nhầy, xù lông, mất nước. Không có thuốc trị, phòng bằng vaccine cho đàn giống để tạo kháng thể mẹ truyền và tiêm nhắc cho gà con.
Nguyên tắc phòng bệnh chung cho gà con
Phần lớn các bệnh nguy hiểm ở gà con dưới 3 tuần tuổi đều không có thuốc đặc trị, nên phòng bệnh luôn quan trọng hơn chữa bệnh:
- Chọn con giống sạch bệnh từ đàn bố mẹ được kiểm soát tốt.
- Giữ chuồng úm khô, ấm, thoáng, mật độ hợp lý, độn chuồng hút ẩm và thay thường xuyên.
- Tiêm phòng đầy đủ Newcastle, Gumboro theo lịch và dùng cám khởi động phòng cầu trùng.
- Siết an toàn sinh học: sát trùng dụng cụ, hạn chế người lạ và chim hoang vào khu úm.
Chất lượng đàn gà con còn phụ thuộc vào khâu ấp nở. Bà con tham khảo thêm kinh nghiệm kỹ thuật ấp trứng gà hiệu quả cao và cách kiểm soát độ ẩm khi ấp trứng gà để có đàn gà con khỏe mạnh ngay từ đầu, giảm tối đa nguy cơ bệnh tật.
